Fon soruşturması, Hürmüz çıkmazı ve Sırbistan'da istifa

Günaydın. Bugün yirmi sekiz Eylül iki bin yirmi altı Pazartesi. On Dakikada Dünün Gündemi'ne hoş geldiniz. Yeni haftaya başlarken Türkiye'de fon soruşturmasındaki son kararları, siyasete yansıyan istifayı ve güvenlik gündemini konuşacağız. Ardından Hürmüz Boğazı çevresindeki diplomasiye, Sırbistan'daki önemli görev değişikliğine ve Avrupa'nın kış öncesi enerji uyarısına bakacağız.

Önce Ankara. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Terörsüz Türkiye olarak adlandırılan süreç kapsamında yürütme bünyesinde bir kurul oluşturulduğunu açıkladı. Kendi başkanlığındaki kurulun ikinci toplantısının bu sabah yapılacağını söyledi. Yılmaz'ın dün kullandığı ifadeyle, hükümet nezdinde oluşturulan bu yapı çalışmalarını sürdürüyor. Burada öne çıkan gelişme, sürecin yürütme tarafında bir kurul üzerinden ele alınması ve ikinci toplantı aşamasına gelinmesi. Açıklamada toplantının ayrıntılı gündemi ya da alınması beklenen kararlar yer almıyor. Dolayısıyla bu sabah için elimizde bir sonuç değil, toplantı bilgisi var. Toplantının ardından yapılacak açıklamalar, kurulun çalışmalarının hangi başlıklarda ilerlediğini ortaya koyacak.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi de okul saldırılarının ardından yürütülen işlemlere ilişkin sayılar paylaştı. Çiftçi, Kahramanmaraş saldırısından sonra sosyal medya platformlarında eylem yapacağını belirten paylaşımlarda bulunan iki bin dört yüz on dokuz çocuğun gözaltına alındığını söyledi. Bakanın açıklamasına göre, bunlardan iki yüz kırk üçü tutuklandı. Bu rakamlar, saldırı sonrasındaki soruşturmaların kapsamını gösteriyor. Ancak gözaltı ve tutuklama, mahkûmiyet kararı anlamına gelmiyor; bunlar yargılama sürecinin farklı aşamaları. Paylaşımların içeriği ve her dosyanın koşulları hakkında ayrıntı verilmediği için, açıklanan toplam sayılardan kişilerin hukuki sorumluluklarına ilişkin bir sonuç çıkarmamak gerekiyor. Haberdeki sayılar Bakan Çiftçi'nin açıklamasına dayanıyor.

Yargı gündeminde bugün başlayacak bir dava da var. Tutuklu komedyen Deniz Göktaş, İstanbul'daki Çağlayan Adliyesi'nde ilk kez hâkim karşısına çıkacak. Göktaş, Ölü Deniz adlı gösterisi nedeniyle üç suçlamayla yargılanıyor. Deutsche Welle Türkçe'nin aktardığına göre, hakkında on iki yıl iki aya kadar hapis cezası isteniyor. Burada da talep edilen cezayla verilmiş bir hükmü ayırmak önemli. Söz konusu süre, yargılama sonunda kesinleşmiş bir ceza değil. Bugünkü duruşma, davanın ilk duruşması olacak. Haber özetlerinde suçlamaların ayrıntıları ve savunmanın içeriği bulunmuyor. Bu nedenle şu aşamada aktarabildiğimiz bilgiler, gösteriyle bağlantılı yargılamanın başlaması, tutukluluk durumu ve istenen cezanın üst sınırıyla sınırlı.

Savunma ve dış politikaya geçelim. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Türkiye'deki S dört yüz füze sistemlerinin dost bir üçüncü ülkeye transferini kabul edebileceklerini söyledi. BBC Türkçe'nin aktardığı açıklama, yirmi altı Eylül akşamı yapıldı. Lavrov, Moskova'ya bu konuda henüz resmî bir başvuru ulaşmadığını da belirtti. Yani açıklama, gerçekleşmiş bir devir işlemini ya da üzerinde anlaşılmış bir transferi duyurmuyor. Rusya'nın olası bir başvuruya hangi koşulla yaklaşabileceğini ifade ediyor. Dost ülke şartı da bu yaklaşımın koşulsuz olmadığını gösteriyor. Türkiye'nin sistemleri başka bir ülkeye göndermek için karar aldığı sonucunu bu açıklamadan çıkarmak mümkün değil; açıklanan tutum Rusya tarafına ait.

Gelelim ekonomiye. İstanbul'da sermaye piyasası işlemlerine ilişkin yürütülen soruşturmalarda kırk beş firma ile on dokuz fon üzerindeki mal varlığı tedbirleri kaldırıldı. Soruşturma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama ve Sermaye Piyasası Kanunu'na muhalefet suçlamalarıyla yürütülüyor. Önceki haberlerde mal varlıklarına yönelik tedbir kararları öne çıkmıştı; son gelişme, belirtilen şirketler ve fonlar bakımından bu tedbirlerin kaldırılması. TRT Haber, kararın Sermaye Piyasası Kurulu'nun değerlendirmesi üzerine alındığını aktarıyor. Peki bu ne anlama geliyor? Haberde adı geçen mal varlığı kısıtlaması sona eriyor, ancak bu tek başına soruşturmanın kapandığı anlamına gelmiyor. Ayrıca firma ve fonlara ilişkin kararı, dosyadaki bütün kişi ve kuruluşlara otomatik olarak yaymamak gerekiyor.

Fon iddialarının siyasette de bir yansıması var. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya'nın istifası Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından kabul edildi. Açıklamayı parti sözcüsü Ömer Çelik yaptı. Kaya, hakkında çıkan fon iddialarının ardından görevlerinden affını istemişti. Böylece istifa talebinin kabul edildiği de parti tarafından duyurulmuş oldu. Bu gelişme, fon gündeminin yalnızca sermaye piyasalarındaki işlemlerle sınırlı kalmadığını, parti yönetimine de yansıdığını gösteriyor. Ancak istifa kararıyla iddiaların hukuki durumunu birbirinden ayırmak gerekiyor. Görevden ayrılma, iddiaların doğruluğu konusunda verilmiş bir yargı kararı değil. Aktarılan haberlerde Kaya hakkındaki iddiaların ayrıntılarına ilişkin yeni bir hukuki sonuç bulunmuyor.

Türkiye gündemini hava durumuyla tamamlayalım. İstanbul'da dün etkili olan sağanak, bazı ilçelerde ev ve iş yerlerinde su baskınlarına yol açtı. Zincirlikuyu'daki alt geçit biriken su nedeniyle araç trafiğine kapatıldı. Ankara'da da bazı binaların giriş ve bodrum katlarını su bastı. Yeni hafta için yapılan uyarı ise daha geniş bir alanı kapsıyor. TRT Haber'in aktardığı tahmine göre bugün yirmi dört il için sarı kodlu uyarı var. Yağışların özellikle Marmara'nın doğusu ile Karadeniz'de pazartesi, salı ve çarşamba günleri yer yer kuvvetli olması bekleniyor. Sıcaklıkların da yağışla birlikte azalacağı belirtiliyor. Dün yaşanan su baskınlarının ardından, yeni haftanın ilk günlerinde kuvvetli yağış uyarıları gündemde kalıyor.

Dünyadan devam edelim. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya yönelik teklifini reddettiğini söyledi. Guardian'ın aktardığına göre öneri, İran limanlarına uygulanan Amerikan deniz ablukasının kaldırılması karşılığında boğazın bir hafta içinde yeniden açılmasını ve nükleer görüşmelerin başlamasını içeriyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise planı çok makul olarak nitelendiriyor ve çatışmanın ancak müzakereyle sona erebileceğini söylüyor. Tahran, Trump'ın kamuoyu önündeki sözlerine rağmen resmî Amerikan yanıtını beklediğini de belirtiyor.

Washington'ın değerlendirmesi farklı. Amerika'nın Birleşmiş Milletler temsilcisi Mike Waltz, İran'ın taleplerinin baştan karşılanmasını istediğini savundu. Dolayısıyla taraflar yalnızca önerinin içeriğinde değil, atılacak adımların sıralamasında da farklı tutumlar ortaya koyuyor. Şu aşamada açıklanmış bir uzlaşma yok. Hürmüz'ün yeniden açılması, deniz ablukası ve nükleer görüşmeler aynı diplomatik başlığın içinde ele alınıyor; ancak kamuoyuna yansıyan ret açıklamasıyla Tahran'ın beklediğini söylediği resmî yanıt arasındaki ayrım da sürüyor.

Bölgedeki bir başka ağır haber Yemen'den geldi. Taiz vilayetindeki bir pazara düzenlenen hava saldırısında yedi kişi öldü, kırk kişi yaralandı. Euronews saldırıyı Suudi hava saldırısı olarak aktarırken, El Cezire de pazardaki can kaybı ve yaralı sayılarını bildirdi. Yemen'de hükümet güçleriyle İran destekli Husiler arasındaki çatışmalar devam ediyor. Euronews'ün haberine göre Husi güçleri ilerlerken, Suudi liderliğindeki hava saldırıları da şiddetleniyor. Pazara yönelik saldırı, devam eden çatışmaların yerleşim alanlarına ve günlük yaşamın sürdüğü noktalara uzanan sonuçlarını gösteriyor. Aktarılan can kaybı bilançosu bu saldırıya ait; ülke genelindeki çatışmaların toplam bilançosu olarak değerlendirilmemeli.

Avrupa'da günün en dikkat çekici siyasi gelişmelerinden biri Sırbistan'da yaşandı. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç istifa ettiğini duyurdu. Ülkede yönetim, yolsuzluk iddiaları etrafında şekillenen ve öğrencilerin öncülük ettiği uzun süreli protestolarla karşı karşıyaydı. Uluslararası kaynaklar, Vuçiç'in istifasını siyasetten çekilme olarak değil, erken seçim üzerinden başbakanlığı hedefleyen bir adım olarak aktarıyor. Guardian, üçüncü kez cumhurbaşkanlığına aday olamayacağını belirtiyor. New York Times ise gelecek ayki seçimlerin ardından başbakan olmasının yolunun açıldığını yazıyor. Yani cumhurbaşkanlığı görevinden ayrılması, ülke yönetimindeki rolünün mutlaka sona erdiği anlamına gelmiyor. Yeni siyasi tabloyu seçim sonuçları belirleyecek.

Fransa'da ise kısmi Senato seçimleri yapıldı. Merkez sağ sandalye çoğunluğunu korudu. Bunun yanında, Marine Le Pen'in Ulusal Birlik partisi ve müttefikleri on dört sandalyeye ulaşarak grup kurmak için gereken sayıyı elde etti. Anadolu Ajansı, aşırı sağın ilk kez bu eşiğe ulaştığını aktarıyor. Le Pen sonucu tarihi bir zafer olarak nitelendirdi. Seçimde iki ayrı sonucu birlikte görmek gerekiyor: Senatonun çoğunluğu el değiştirmedi, ancak aşırı sağın parlamentonun bu kanadındaki temsili güçlendi. Grup kurabilecek sandalye sayısına ulaşılması, haberin öne çıkan kurumsal sonucu. Bu seçimler, Senatonun tamamının yenilendiği bir genel seçim değil, kısmi seçimlerdi.

İngiltere'de Amerikan hava kuvvetlerinin kullandığı Fairford askerî üssü yakınında beş kişi gözaltına alındı. İngiliz polisi, terör eylemi hazırlığı ve patlayıcılarla bağlantılı şüpheleri araştırıyor. BBC Türkçe'ye göre üs yakınlarında yaşayan en az seksen beş aile tahliye edildi. New York Times, pazar sabahı erken saatlerde üs yönüne gidiyor gibi görünen üç şüpheli araç üzerine işlem yapıldığını aktarıyor. Guardian ise araçlarda patlayıcı bulunduğunu bildiriyor. Olayın soruşturması sürüyor. Gözaltına alınan kişilerin suçluluğu konusunda verilmiş bir hüküm yok; olası bağlantılara dair soruşturma başlıklarını da doğrulanmış sonuçlar gibi değerlendirmemek gerekiyor.

Güney Afrika'da silahlı saldırılar çok sayıda can aldı. Anadolu Ajansı, Gauteng ve Western Cape eyaletlerindeki üç saldırıda otuz bir kişinin öldüğünü, yirmi altı kişinin yaralandığını bildiriyor. Diğer uluslararası kaynakların haberlerinde ise iki saldırı için en az yirmi yedi can kaybı aktarılıyor. Bu rakamları birbirine eklemiyoruz; haberler farklı sayıda saldırıyı kapsıyor. İki saldırıya odaklanan haberlerde, bar ve gece kulübü gibi eğlence mekânlarının hedef alındığı belirtiliyor. Ülkedeki yüksek silahlı şiddet düzeyi, bu saldırılarla yeniden gündeme geldi. Ancak olayların ortak failleri olduğu ya da birbirleriyle bağlantılı bulunduğu yönünde, aktarılan özetlerde kesin bir bilgi yok.

Son olarak Avrupa'nın enerji gündemine bakalım. Avrupa Birliği Enerji Komiseri Dan Jørgensen, üye ülkelere enerji talebini azaltma çağrısı yaptı. Euronews'ün gördüğü mektupta, küresel talebin gaz fiyatlarını yükselttiği ve bunun kışa doğru kıtlık riskine dönüşebileceği uyarısı yer alıyor. Önemli ayrıntı şu: Avrupa Birliği şu anda gaz sıkıntısı yaşandığını söylemiyor. Çağrı, mevcut bir kesintiyi duyurmak yerine kış öncesi riske dikkat çekiyor. Fiyatların yükselmesiyle arz sıkıntısı aynı şey değil; mektup bu iki başlığın ilerleyen dönemde birlikte sorun yaratabileceği konusunda uyarıyor. Bu nedenle enerji tüketimini azaltma konusu, kış hazırlıklarının bir parçası olarak yeniden masada.

Bu sabahlık gündemimiz böyle. Yeni haftanızın sakin ve güzel başlamasını diliyorum. Gün içinde kendinize iyi bakın. Yarın sabah, On Dakikada Dünün Gündemi'nde yeniden buluşmak üzere. İyi günler.